ข้าวหลามตัด (มุทราศาสตร์)

ข้าวหลามตัด (มุทราศาสตร์)

หน้าสำหรับผู้แก้ไขที่ออกจากระบบ เรียนรู้เพิ่มเติม

บทความนี้ใช้ภาษาที่เป็นศัพท์เฉพาะทางที่ความหมายส่วนใหญ่ต่างจากพจนานุกรมโดยทั่วไป จึงกรุณาอย่าลบภาษาอังกฤษที่ปรากฏออกแม้ว่าจะมีบทความที่เป็นภาษาไทย ทั้งนี้เพื่อช่วยในการอ่านบทความที่มีศัพท์ที่ว่านี้ หรือแปลบทความอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง

ข้าวหลามตัด (อังกฤษ: Lozenge (heraldry)) ในมุทราศาสตร์ “ข้าวหลามตัด” เป็นองค์ประกอบหนึ่งในกลุ่มเครื่องหมายที่ปรากฏบนโล่ในตราอาร์ม ที่มีทรงสี่เหลี่ยมขนมเปียกปูนที่คล้ายกับรูปข้าวหลามตัดที่พบบนไพ่ “ข้าวหลามตัด” ที่จะแคบกว่าด้านตั้ง แต่แตกต่างจากข้าวหลามตัดแคบ (Fusil) ที่เป็นทรงเดียวกันแต่แคบกว่าอย่างน้อยก็ในทางทฤษฎี แต่ในทางปฏิบัติก็มักจะละเลยกัน

“ข้าวหลามตัด” อาจจะแบ่งออกไปเป็น “ข้าวหลามตัดกลวง” (Mascle) ที่เป็นทรงข้าวหลามตัดและกลวงออกเป็นทรงข้าวหลามตัดเช่นกัน และอีกทรงหนึ่งที่หาดูได้ยากกว่าก็คือทรง “ข้าวหลามตัดรู” (Rustre) ซึ่งมีรูกลมอยู่ตรงกลาง

ถ้าโล่ทั้งโล่เป็นลายข้าวหลามตัดก็จะได้รับการนิยามว่าเป็น “lozengy” (“ลายข้าวหลามตัด”) ถ้าเป็นข้าวหลามตัดกลวงทั้งโล่ก็จะเป็น “masculy” (“ลายข้าวหลามตัดกลวง”) หรือ ถ้าเป็นข้าวหลามตัดแคบทั้งโล่ก็จะเป็น “fusily” (“ลายข้าวหลามตัดแคบ”)

ทรงข้าวหลามตัดมักจะเป็นที่สตรีใช้เป็นทรงตราอาร์มที่ใช้กันมาเป็นเวลาหลายร้อยปี แทนที่จะใช้ทรงโล่อย่างเช่นตราอาร์มของบุรุษ ในอังกฤษและสกอตแลนด์ แต่ไม่ใช่ในแคนาดา ตราอาร์มของสตรีโสดและของแม่หม้ายจะเป็นทรงข้าวหลามตัดแทนที่จะเป็นโล่โดยไม่มีเครื่องยอดหรือหมวกเกราะ หรือบางครั้งก็จะใช้ทรงรูปไข่แทนที่ (Cartouche)

แต่สตรีที่แต่งงานแล้วจะใช้ตราอาร์มที่เป็นโล่ นอกจากจะเป็นสตรีที่มีบรรดาศักดิ์ของตนเองผู้ใช้ตราอาร์มทรงข้าวหลามตัดแม้ว่าจะในระหว่างที่มีคู่สมรส โล่ของสตรีผู้มีสามี (และตราข้าวหลามตัดของแม่หม้าย) อาจจะรวมตราอาร์มเดิมของตนเองกับตราของสามีอาจจะโดยการ “รวมตรา” (Impalement) คือวางตราสองตราเคียงข้างกัน หรือเช่นที่ทำกันในอังกฤษโดยการ “escutcheon of pretence” คือ แสดงตราของสตรีเป็น “โล่ใน” (หรือทรงข้าวหลามตัดในสำหรับแม่หม้าย) เหนือโล่ที่ใหญ่กว่าของสามี

ตามกฎที่อนุมัติโดยเจ้าหน้าที่สูงสุดทางมุทราศาสตร์ของอังกฤษเมื่อวันที่ 7 เมษายน ค.ศ. 1995 และ 6 พฤศจิกายน ค.ศ. 1997 สตรีที่สมรสแล้วในอังกฤษ, ไอร์แลนด์เหนือ และเวลส์ และประเทศอยู่ภายใต้กฎของสำนักงานว่าด้วยมุทราศาสตร์แห่งลอนดอน สามารถใช้ตราของสามีแต่เพียงอย่างเดียวได้ โดยตราเครื่องหมายข้าวหลามตัดเล็กเพื่อแสดงเอกลักษณ์ของตราว่าเป็นของภรรยา หรือถ้าต้องการก็สามารถดำเนินการใช้ตราอาร์มของตนเองต่อไปโดยทำเครื่องหมายเช่นเดียวกันบนตรา

ส่วนสตรีที่หย่าร้างกับสามีก็ยังคงใช้ตราที่ใช้อยู่ต่อไปได้จนกว่าจะแต่งงานใหม่แต่เปลี่ยนเครื่องหมายเป็น “ข้าวหลามตัดกลวง”

นอกจากนั้นทรงข้าวหลามตัดก็ยังใช้สำหรับการสร้าง ตราอาร์มศพ (hatchment) สำหรับทั้งชายและหญิง Hatchment of Charles, Marquess of Rhode - Ghent.jpg

ข้าวหลามตัด

ตราอาร์มศพบนแผ่นไม้ทรงข้าวหลามตัดตามประเพณีโบราณ

ตราประจำพระองค์ของเจ้าฟ้าหญิงแอนน์ พระวรราชกุมารี

“ข้าวหลามตัดลอย” ในตราของ Douzens ในฝรั่งเศส

“ข้าวหลามตัดกลวง” ในตราของ Mûr-de-Bretagne ในฝรั่งเศส

“ข้าวหลามตัดแคบ” ในตราของ Le Faouët ในฝรั่งเศส

“ข้าวหลามตัดรู” ในตราของ Montlaur ในฝรั่งเศส

“ลายข้าวหลามตัด” ในตราของ Pierre de Craon

“Fusilly bendwise argent and azure” หรือ “ลายข้าวหลามตัดทแยงสีเงินสลับน้ำเงิน” ในตราของบาวาเรีย

ตราอาร์มของ Sant Martí de Centelles ในสเปน

วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ ข้าวหลามตัด

ตราทรงข้าวหลามตัดของซาราห์ดัชเชสแห่งยอร์ค